പുരുഷ സൂക്തം

ഓം തച്ചം യോരാവൃ’ണീമഹേ | ഗാതും യജ്ഞായ’ |

ഗാതും യജ്ഞപ’തയേ | ദൈവീ’ സ്വസ്തിര’സ്തു നഃ |

സ്വസ്തിര്‍മാനു’ഷേഭ്യഃ | ഊര്‍ധ്വം ജി’ഗാതു ഭേഷജം |

ശം നോ’ അസ്തു ദ്വിപദേ’ |

ശം ചതു’ഷ്പദേ |

 

ഓം ശാന്തി ശാന്തി ശാന്തിഃ’ ||

 

സഹസ്ര’ശീര്‌ഷാ പുരു’ഷഃ | സഹസ്രാക്ഷ സഹസ്ര’പാത് |

സ ഭൂമിം’ വിശ്വതോ’ വൃത്വാ | അത്യ’തിഷ്ഠദ്ദശാംഗുളം ||

 

പുരു’ഷ ഏവേദഗ്‍ം സര്‍വം’ | യദ്ഭൂതം യച്ച ഭവ്യം’ |

ഉതാമൃ’തത്വ സ്യേശാ’നഃ | യദന്നേ’നാതിരോഹ’തി ||

 

ഏതാവാ’നസ്യ മഹിമാ | അതോ ജ്യായാഗ്’‍ശ്ച പൂരു’ഷഃ |

പാദോ’ സ്യ വിശ്വാ’ ഭൂതാനി’ | ത്രിപാദ’സ്യാമൃതം’ ദിവി ||

 

ത്രിപാദൂര്‍ധ്വ ഉദൈത്പുരു’ഷഃ | പാദോ’ സ്യേഹാ ഭ’വാത്പുനഃ’ |

തതോ വിഷ്വണ്-വ്യ’ക്രാമത് | സാശനാനക്ഷണേ അഭി ||

 

തസ്മാ’ദ്വിരാഡ’ജായത | വിരാജോ അധി പൂരു’ഷഃ |

സ ജാതോ അത്യ’രിച്യത | പശ്ചാദ്-ഭൂമിമഥോ’ പുരഃ ||

 

യത്പുരു’ഷേണ ഹവിഷാ’ | ദേവാ യജ്ഞമത’ന്വത |

വസന്തോ അ’സ്യാസീദാജ്യം’ | ഗ്രീഷ്മ ഇധ്മശ്ശരധ്ധവിഃ ||

 

സപ്താസ്യാ’സന്-പരിധയഃ’ | ത്രിസപ്ത സമിധ’ കൃതാഃ |

ദേവാ യദ്യജ്ഞം ത’ന്വാനാഃ | അബ’ധ്നന്-പുരു’ഷം പശും ||

 

തം യജ്ഞം ബര്‍ഹിഷി പ്രൗക്ഷന്നേ’ | പുരു’ഷം ജാതമ’ഗ്രതഃ |

തേന’ ദേവാ അയ’ജന്ത | സാധ്യാ ഋഷ’യശ്ച യേ ||

 

തസ്മാ’ദ്യജ്ഞാത്-സ’ര്‍വഹുതഃ’ | സംഭൃ’തം പൃഷദാജ്യം |

പശൂഗ്-സ്താഗ്‍ശ്ച’ക്രേ വായവ്യാന്’ | ആരണ്യാന്-ഗ്രാംയാശ്ച യേ ||

 

തസ്മാ’ദ്യജ്ഞാത്സ’ര്‍വഹുതഃ’ | ഋച സാമാ’നി ജജ്ഞിരേ |

ഛംദാഗ്ം’സി ജജ്ഞിരേ തസ്മാ’ത് | യജുസ്തസ്മാ’ദജായത ||

 

തസ്മാദശ്വാ’ അജായന്ത | യേ കേ ചോ’ഭയാദ’തഃ |

ഗാവോ’ ഹ ജജ്ഞിരേ തസ്മാ’ത് | തസ്മാ’ജ്ജാതാ അ’ജാവയഃ’ ||

 

യത്പുരു’ഷം വ്യ’ദധുഃ | കതിഥാ വ്യ’കല്പയന് |

മുഖം കിമ’സ്യ കൗ ബാഹൂ | കാവൂരൂ പാദാ’വുച്യേതേ ||

 

ബ്രാഹ്മണോ’ സ്യ മുഖ’മാസീത് | ബാഹൂ രാ’ജന്യ’ കൃതഃ |

ഊരൂ തദ’സ്യ യദ്വൈശ്യഃ’ | പദ്ഭ്യാഗ്‍ം ശൂദ്രോ അ’ജായത ||

 

ചംദ്രമാ മന’സോ ജാതഃ | ചക്ഷോ സൂര്‍യോ’ അജായത |

മുഖാദിന്ദ്ര’ശ്ചാഗ്നിശ്ച’ | പ്രാണാദ്വായുര’ജായത ||

 

നാഭ്യാ’ ആസീദന്തരി’ക്ഷം | ശീര്‍ഷ്ണോ ദ്യൗ സമ’വര്‍തത |

പദ്ഭ്യാം ഭൂമിര്‍ദിശ ശ്രോത്രാ’ത് | തഥാ’ ലോകാഗ്ം അക’ല്പയന് ||

 

വേദാഹമേ’തം പുരു’ഷം മഹാന്തം’ | ആദിത്യവ’ര്‍ണ്ണം തമ’സസ്തു പാരേ |

സര്‍വാ’ണി രൂപാണി’ വിചിത്യ ധീരഃ’ | നാമാ’നി കൃത്വാ ഭിവദന്, യദാ സ്തേ’ ||

 

ധാതാ പുരസ്താദ്യമു’ദാജഹാര’ | ശക്ര പ്രവിദ്വാന്-പ്രദിശശ്ചത’സ്രഃ |

തമേവം വിദ്വാനമൃത’ ഇഹ ഭ’വതി | നാന്യ പന്ഥാ അയ’നായ വിദ്യതേ ||

 

യജ്ഞേന’ യജ്ഞമ’യജംത ദേവാഃ | താനി ധര്‍മാ’ണി പ്രഥമാന്യാ’സന് |

തേ ഹ നാകം’ മഹിമാന’ സചന്തേ | യത്ര പൂര്‍വേ’ സാധ്യാസ്സന്തി’ ദേവാഃ ||

 

അദ്ഭ്യ സംഭൂ’ത പൃഥിവ്യൈ രസാ’ച്ച | വിശ്വക’ര്‍മണ സമ’വര്‍തതാധി’ |

തസ്യ ത്വഷ്ടാ’ വിദധ’ദ്രൂപമേ’തി | തത്പുരു’ഷസ്യ വിശ്വമാജാ’നമഗ്രേ’ ||

 

വേദാഹമേതം പുരു’ഷം മഹാന്തം’ | ആദിത്യവ’ര്‌‍ണ്ണം തമ’സ പര’സ്താത് |

തമേവം വിദ്വാനമൃത’ ഇഹ ഭ’വതി | നാന്യ പന്ഥാ’ വിദ്യതേ യ’നായ ||

 

പ്രജാപ’തിശ്ചരതി ഗര്‍ഭേ’ അന്തഃ | അജായ’മാനോ ബഹുധാ വിജാ’യതേ |

തസ്യ ധീരാ പരി’ജാനന്തി യോനിം’ | മരീ’ചീനാം പദമിച്ഛന്തി വേധസഃ’ ||

 

യോ ദേവേഭ്യ ആത’പതി | യോ ദേവാനാം’ പുരോഹി’തഃ |

പൂര്‍വോ യോ ദേവേഭ്യോ’ ജാതഃ | നമോ’ രുചായ ബ്രാഹ്മ’യേ ||

 

രുചം’ ബ്രാഹ്മം ജനയ’ന്തഃ | ദേവാ അഗ്രേ തദ’ബ്രുവന് |

യസ്ത്വൈവം ബ്രാ’ഹ്മണോ വിദ്യാത് | തസ്യ ദേവാ അസന് വശേ’ ||

 

ഹ്രീശ്ച’ തേ ലക്ഷ്മീശ്ച പത്ന്യൗ’ | അഹോരാത്രേ പാര്‍ശ്വേ |

നക്ഷ’ത്രാണി രൂപം | അശ്വിനൗ വ്യാത്തം’ |

ഇഷ്ടം മ’നിഷാണ | അമും മ’നിഷാണ | സര്‍വം’ മനിഷാണ ||

 

ഓം ശാന്തി ശാന്തി ശാന്തിഃ’ ||