Puruṣa Sūktaṁ

ōṁ taccaṁ yōrāvr̥’ṇīmahē | gātuṁ yajñāya’ |

gātuṁ yajñapa’tayē | daivī’ svastira’stu naḥ |

svastir̆mānu’ṣēbhyaḥ | ūr̆dhvaṁ ji’gātu bhēṣajaṁ |

śaṁ nō’ astu dvipadē’ |

śaṁ catu’ṣpadē |

 

ōṁ śānti śānti śāntiḥ’ ||

 

sahasra’śīr–ṣā puru’ṣaḥ | sahasrākṣa sahasra’pāt |

sa bhūmiṁ’ viśvatō’ vr̥tvā | atya’tiṣṭhaddaśāṁguḷaṁ ||

 

puru’ṣa ēvēdag-ṁ sar̆vaṁ’ | yadbhūtaṁ yacca bhavyaṁ’ |

utāmr̥’tatva syēśā’naḥ | yadannē’nātirōha’ti ||

 

ētāvā’nasya mahimā | atō jyāyāg’-śca pūru’ṣaḥ |

pādō’ sya viśvā’ bhūtāni’ | tripāda’syāmr̥taṁ’ divi ||

 

tripādūr̆dhva udaitpuru’ṣaḥ | pādō’ syēhā bha’vātpunaḥ’ |

tatō viṣvaṇ-vya’krāmat | sāśanānakṣaṇē abhi ||

 

tasmā’dvirāḍa’jāyata | virājō adhi pūru’ṣaḥ |

sa jātō atya’ricyata | paścād-bhūmimathō’ puraḥ ||

 

yatpuru’ṣēṇa haviṣā’ | dēvā yajñamata’nvata |

vasantō a’syāsīdājyaṁ’ | grīṣma idhmaśśaradhdhaviḥ ||

 

saptāsyā’san-paridhayaḥ’ | trisapta samidha’ kr̥tāḥ |

dēvā yadyajñaṁ ta’nvānāḥ | aba’dhnan-puru’ṣaṁ paśuṁ ||

 

taṁ yajñaṁ bar̆hiṣi praukṣannē’ | puru’ṣaṁ jātama’grataḥ |

tēna’ dēvā aya’janta | sādhyā r̥ṣa’yaśca yē ||

 

tasmā’dyajñāt-sa’r̆vahutaḥ’ | saṁbhr̥’taṁ pr̥ṣadājyaṁ |

paśūg-stāg-śca’krē vāyavyān’ | āraṇyān-grāṁyāśca yē ||

 

tasmā’dyajñātsa’r̆vahutaḥ’ | r̥ca sāmā’ni jajñirē |

chaṁdāgṁ’si jajñirē tasmā’t | yajustasmā’dajāyata ||

 

tasmādaśvā’ ajāyanta | yē kē cō’bhayāda’taḥ |

gāvō’ ha jajñirē tasmā’t | tasmā’jjātā a’jāvayaḥ’ ||

 

yatpuru’ṣaṁ vya’dadhuḥ | katithā vya’kalpayan |

mukhaṁ kima’sya kau bāhū | kāvūrū pādā’vucyētē ||

 

brāhmaṇō’ sya mukha’māsīt | bāhū rā’janya’ kr̥taḥ |

ūrū tada’sya yadvaiśyaḥ’ | padbhyāg-ṁ śūdrō a’jāyata ||

 

caṁdramā mana’sō jātaḥ | cakṣō sūr̆yō’ ajāyata |

mukhādindra’ścāgniśca’ | prāṇādvāyura’jāyata ||

 

nābhyā’ āsīdantari’kṣaṁ | śīr̆ṣṇō dyau sama’var̆tata |

padbhyāṁ bhūmir̆diśa śrōtrā’t | tathā’ lōkāgṁ aka’lpayan ||

 

vēdāhamē’taṁ puru’ṣaṁ mahāntaṁ’ | ādityava’r̆ṇṇaṁ tama’sastu pārē |

sar̆vā’ṇi rūpāṇi’ vicitya dhīraḥ’ | nāmā’ni kr̥tvā bhivadan, yadā stē’ ||

 

dhātā purastādyamu’dājahāra’ | śakra pravidvān-pradiśaścata’sraḥ |

tamēvaṁ vidvānamr̥ta’ iha bha’vati | nānya panthā aya’nāya vidyatē ||

 

yajñēna’ yajñama’yajaṁta dēvāḥ | tāni dhar̆mā’ṇi prathamānyā’san |

tē ha nākaṁ’ mahimāna’ sacantē | yatra pūr̆vē’ sādhyāssanti’ dēvāḥ ||

 

adbhya saṁbhū’ta pr̥thivyai rasā’cca | viśvaka’r̆maṇa sama’var̆tatādhi’ |

tasya tvaṣṭā’ vidadha’drūpamē’ti | tatpuru’ṣasya viśvamājā’namagrē’ ||

 

vēdāhamētaṁ puru’ṣaṁ mahāntaṁ’ | ādityava’r–-ṇṇaṁ tama’sa para’stāt |

tamēvaṁ vidvānamr̥ta’ iha bha’vati | nānya panthā’ vidyatē ya’nāya ||

 

prajāpa’tiścarati gar̆bhē’ antaḥ | ajāya’mānō bahudhā vijā’yatē |

tasya dhīrā pari’jānanti yōniṁ’ | marī’cīnāṁ padamicchanti vēdhasaḥ’ ||

 

yō dēvēbhya āta’pati | yō dēvānāṁ’ purōhi’taḥ |

pūr̆vō yō dēvēbhyō’ jātaḥ | namō’ rucāya brāhma’yē ||

 

rucaṁ’ brāhmaṁ janaya’ntaḥ | dēvā agrē tada’bruvan |

yastvaivaṁ brā’hmaṇō vidyāt | tasya dēvā asan vaśē’ ||

 

hrīśca’ tē lakṣmīśca patnyau’ | ahōrātrē pār̆śvē |

nakṣa’trāṇi rūpaṁ | aśvinau vyāttaṁ’ |

iṣṭaṁ ma’niṣāṇa | amuṁ ma’niṣāṇa | sar̆vaṁ’ maniṣāṇa ||

 

ōṁ śānti śānti śāntiḥ’ ||